ميرزا شمس بخارايى
178
تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى
1122 . پس مىتوان گفت كه ابو الفيض در سال 1123 ه . ق / 1711 م ، به تخت سلطنت بخارا نشست نه سال 1705 ميلادى . مير عبد العظيم از ابو الفيض خان به تلخى ياد كرده است و دربارهء كشته شدن وى چنين مىنويسد : « ابو الفيض خان از جهت عدم رشد و قابليت ، ميل به جانب هواى نفسانى كرده به مصاحبت امارد و نسوان رغبت نموده ، غير از تجرّع بادهء ارغوانى و تعيّش با امارد و اغانى كارى نداشت . لا جرم امورات مختل و احكام شرعى معطّل شده ، هر سرى دعوى سردارى و هر كسى ادعاى سالارى نمود . علاوه بر اين خان مذكور در هدم بنيان خاندانهاى قديم و سفك دماى امراى اعاظم كوشيد ، چندى از امرا و سركردگان را به قتل رسانيد و در هتك ستر اشراف و اعيان مملكت جازم شد ؛ هر جا امرد حسينه و زن جميله شنيد ، به زور و زجر از خانهها بيرون كشيد و متصرف شد . چون افعال زشت و تسلط او از جادهء مواساى لطف حق گذشت ، باد انتقام از مهبّ قهّارى وزيده ، هدف سهام اخذ و نكال گرديد » . تاريخ سلاطين منغيتيه / - 55 . 109 / 6 - چون رحيم خان داعى حق را لبّيك اجابت گفت ، ابو الغازى كه حسب و نسب به چنگيزخان مىرسانيد به جاى او نشست . رحيم خان در سال 1160 - 1172 ه . ق / 1747 - 1758 م ، به قدرت رسيد و پس از دوازده سال حكمرانى ، سرانجام به سن چهل و پنج سالگى در گذشت . چون پسرى نداشت كه جانشين او شود ، امير دانيال به خواهش امرا و بزرگان بخارا ، فاضل توره فرزند ناربوته بى ، نبيرهء دخترى محمّد رحيم خان - را با وجود خردسالى از حرم بيرون آورد و به پادشاهى بخارا برگزيد . امير دانيال از خردسالى شاهزاده بهره برد و به خود عنوان « وكيل السلطنه » داد و تمام امور ديوانى بخارا را به اختيار خود در آورد . ديرى نگذشت كه فتنهجويان از شهرهاى : اوراتيپه ، حصار و كرمينه برخاستند . امير دانيال فرصت نداده ، گردنكشان را سركوب كرد و پس از آن فاضل توره را هم از پادشاهى بر كنار ساخت و به جاى آن ابو الغازى خان را به شاهى بخارا برگزيد . كشكول سليمى / 258 ؛ تاريخ سلاطين منغيتيه / - 60 ، - 60 ابو الغازى